Ürünler / Sementasyon Çelikleri
  Sementasyon Çelikleri Tablosu

Genel Bilgi
Sementasyon çelikleri, yüzeyde sert ve aşınmaya dayanıklı. çekirdekte ise daha yumuşak ve tok özelliklerin istendiği, değişken ve darbeli zorlamalara dayanıklı parçaların imalinde kullanılan, düşük karbonlu, alaşımsız veya alaşımlı çeliklerdir.
Parçaya bu özelliklerin kazandırılması, çelik yüzeyine karbon emdirilmesi suretiyle olur. Sementasyon çelikleri, dişliler, miller, piston pimleri, zincir baklaları, zincir dişlileri ve makaraları, diskler, kılavuz yatakları, rulmanlı yataklar, merdaneler, bir kısım ölçü ve kontrol aletleri, orta zorlamalı parçalar, kesici takımlar gibi parçaların imalinde kullanılırlar.
Sementasyon çeliklerinin kullanımı, yüzeyde aynı sertlik değerini verecek yüksek karbonlu çeliklerin kullanımına nazaran, şu avantajları Sağlar.
- Sementasyon işlemi parça kısmen veya tamamen son şeklini aldıktan sonra uygulandığı için, parçanın işlenmesi oldukça kolaydır.
- Parçanın yüzeyinde sonradan işlenecek, sertleşmesi istenmeyen kısımlar var ise, bu bölgeler özel pasta veya elektrolitik bakır ile kaplanarak örtülür. Sementasyon işlemi bu kısımlara tesir edemeyeceğinden sonradan kolayca işlenir.
- Sementasyon işlemi sonrasında, çekirdek bölgesi yumuşaklığını koruyacağından, sertleştirme sırasında ortaya çıkabilecek çarpılmalar oldukça azdır.
- Semente edilmiş çeliklerin iç kısımları kolayca işlenebilir.
- Sementasyon çeliklen, yüzeyde aynı sertliği verebilecek, çoğu zaman takım çeliği durumundaki yüksek karbonlu çeliklerden daha ucuzdur.
Ancak, uygun sementasyon çeliğinin seçimi ve doğru sementasyon işlemi çok dikkat ve tecrübeyi gerektirir. Sementasyon işleminin iyi sonuç vermesi (istenilen sementasyon derinliğine ve sertliğe ulaşılması), kullanılan çeliğin iç yapı temizliği ile yakından ilgilidir.
Iç yapı temizliği, sıvı çeliğin bünyesinde eritilmiş halde bulunan gazlardan (hidrojen, oksijen ve azot) arındırılması ve oksit sülfür inklizyonlarından temizlenmesi işlemidir.
Sementasyon çelikleri,
- Kalite çelikleri (alaşımsız),
- Alaşımlı çelikler,
olmak üzere iki grupta toplanır. Genel olarak; semente derinliği -0,2-1,5 mm arasında olabilir.
Sementasyon çeliklen ayrıca düşük sertleşebilen, orta sertleşebilen, yüksek derecede sertleşebilen olmak üzere üç gruba ayrılır. Sementasyon çeliklerinin karbon yüzdesi 0.10-0.20 arasında değişir.
Bu grup çeliklerin en önemli özelliği: Düşük karbon nedeni ile ‘tokluk’ özelliğidir. C yüzdesi fazla ise derinlemesine sertleşmek tokluk özelliğini zayıflatır.
Düşük karbonlular; düşük bünye sertliğine sahip olup buna karşılık yüksek tokluk istenilen yerlerde,
Yüksek C.lu türler ise; yüksek bünye sertliği istenilen yerlerde tercih edilir.
Kesit büyüdükçe daha yüksek alaşımlı çelikler kullanılmalıdır.
Kullanım yeri itibariyle Dişli çelikleri denmiştir. Dişlerde önemli olan özellikler: aşınma ve yorulma mukavemetinin yüksek olması gereğidir.
Yüzey sertleştirme derinliği arttıkça yorulma ömrü de artar. Yorulma mukavemetini en çok etkileyen eleman “C” miktarıdır.
Bu özelliklerde yüzey sertleştirme işlemleri ile sağlanır.


Nitrürlenebilen Çelikler

Tarifler;
Nitrürlenebilen çelikler: Perlitik-martensitik çelikler olup bileşimindeki nitrid yapıcıdan dolayı özellikle nitrürlemeye elverişli bulunan çeliklerdir.
Nitrürleme: Uygun bileşimindeki çeliklerin 490-520°C sıcaklıkta amonyak gibi azot gazı veren bir ortamda tutulması işlemidir.
Nitrürleme, çeliklerin yüzey sertliğini, aşınma, paslanma ve yorulma dayanıklılığını arttırmak için yapılır.

İndiksiyon ile Sertleşen Çelikler

Bu grup çelikler; Islah çeliklerinin tamamını kapsar. Özel nitelikleri fosforu azaltılmış manasına gelen (F) harfi ile belirtilir. CF 53 gibi.
Bu grup çelikler; önce ıslah sonra yüzey sertleştirme işlemine tabi tutulursa hem tok hem de yüzeyi sert özellik kazanırlar.
Yüzey kusurları ve dekarburizasyon yüzey sertliğini azaltır. Bu bakımdan önce bir taşlama yapılması tavsiye edilir. Ayrıca sertleştirme sonucunda 200°C civarında meneviş unutulmamalıdır. Cf 45-Cf 53-42Cr4-4lCrMo4-49CrMo4 gibi çelikler başlıca türleri olmakla beraber DİN 17200 (İslah çelikleri) kapsamı çeliklerde bu özelliği taşır.

Rulman ve yatak Çelikleri

Üretimleri her kademede büyük dikkat gerektirir. En yüksek nitelikli vakumda dökülürler. Haddelemeye müteakip; küresel tavlama ısıl işlemine tabi tutularak teslim edilir.
Bu grup çeliklerde ısıl işlem neyine göre birkaç gruba ayrılır:
1- Direkt sertleştirilen çelikler (100 Cr 6 gibi),
2- Semente edilen türleri,
3- İslah işlemine tabi tutulanlar,
4- Paslanmaz türler.
DİĞER ÇELİKLER
1- Elektrodluk Çelikler,
2- Zincir Çelikleri,
3- Subap ve Valf Çelikleri,
4- Y. Manganlı Çelikler,
5- Y. Isıya dayanımlı Çelikler,
6- Yüksek Hız Çelikleri gibi çelik grupları özel sahaları kapsadığı için kitapçığımız da bir yer verilmemiştir.

Cıvata ve somun çelikleri
Bağlantı elemanlarının en geniş karakteristik gurubunu oluşturan bu çelikleri birkaç bölümde incelemek mümkündür.

1. Grup: Düşük karbonlu olup düşük mukavemet gerektiren somun-civata imalinde kullanılan DİN 17111 kapsamına giren çeliklerdir. Bu grup kütle çelilderi ile benzer olup talaşlı imalat ile şekillendirilebilir. Pek fazla ısıl işlem uygulanmaz. Piyasada soğuk çekilmiş haldeki türler; TRANSMİSYON olarak tanınır ve kullanılır.

2. Grup çeliklerin şekillendirilmeleri talaşlı imalat ağırlıklı olup bu tür çelilder DİN 1651 kapsamı Otomat Çelikleridir.

3. Grup en önemlisi soğuk dövme ile şekillendirilen civata çeliklendir, DİN
1654 kapsamına giren çeliklerdir.
Özellikle civata gibi soğuk işlemlerle üretilen parçalar için uygundur. Bunun içinde bu tür çelikler; Iç yapı temizliği yüzey temizliğini sağlayabilmek için özel ve sıkı denetimle üretimleri şarttır. İçerisinde (P) oranı sınırlı tutulmuş olup (cq35) gibi sembolle belirtilir. Soğuk dövülebilme için küresel tavlama işlemine tabi tutulmuştur.

4. Grup: Sıcağı Mukavim civata malzemeleri olup DİN 17240 normu ile belirtilir. Bu grup kapsamı 300-600°C gibi sıcaklıklarda kullanılan bağlantı elemanları üretilen Cr-Mo ve Cr Mo V lu çeliklerdir.

Genel olarak civata çelikleri: Otomatik makinalar için kangal, talaşlı imalat için çoğunlukla soğuk çekilmiş, bazı türleri de kabuk soyulmuş olarak temin edilir.
ISO 898-le göre civata ve somun class ve yaklaşık karşılıkları belirtilmiştir.

Class --------- Kullanılabilecek Çelik
4.81/6.8 --------- 1015/1020 (St 37 - St 42)
8.8 --------------- (Bo), (Mn) ilaveli C çelikleri C25B, 2İMnB4
10.9 -------------- (Bo), Mn, Cr ilaveli C çelikleri veya 41cr4
12.9 -------------- ISLAH edilmiş alaşımlı çelik 41 cr4, 42crmo4

ÖNEMLİ NOT:
Günümüzde cq35 türü çelilder bırakılmış olup, I9MnB4/21MnB4 C25B gibi
(B)lu çelikler kullanılmaktadır.